การจัดการความรู้ (Knowledge Management : KM)
กับการพัฒนาองค์กรสมัยใหม่

นงนุช   ผ่องศรี

 

 

ที่มา  : OKnation

เมื่อเอ่ยถึงคำว่า  “การจัดการความรู้ (Knowledge Management: KM)” หลายท่านคงสงสัยและมีคำถามอยู่ในใจว่าการจัดการความรู้ในที่นี้คืออะไร ? แล้วการจัดการความรู้มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาองค์กรอย่างไร? ฯลฯ ในช่วงที่ผ่านมาผู้เขียนได้มีโอกาสศึกษาเล่าเรียน ในศาสตร์ของการจัดการความรู้  จึงใคร่ขอหยิบยกแนวคิดของการจัดการความรู้ที่สำคัญๆ  ซึ่งมีผู้รู้ได้ให้ความหมายไว้หลากหลาย  มานำเสนอให้หลายท่านได้เห็นความสำคัญของการจัดการความรู้ดังนี้
ศาสตราจารย์นายแพทย์วิจารณ์  พานิช  ผู้มีบทบาทสำคัญของประเทศในการสร้างและพัฒนาระบบบริหารจัดการงานวิจัย และการจัดการความรู้   ปัจจุบันท่านดำรงตำแหน่งเป็นประธานสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัยและผู้ก่อตั้งสถาบันส่งเสริมการจัดการความรู้เพื่อสังคม (สคส.) กล่าวว่า การจัดการความรู้  คือ เครื่องมือบรรลุเป้าหมายอย่างน้อย 4 ประการไปพร้อมๆ กัน ได้แก่ บรรลุเป้าหมายของงาน บรรลุเป้าหมายของการพัฒนาคน บรรลุเป้าหมายการพัฒนาองค์การไปเป็นองค์การเรียนรู้ และบรรลุความเป็นชุมชน หมู่คณะ  ความเอื้ออาทรระหว่างกันในที่ทำงาน
 
โอเดล คาล่า และ กายเซน  แจ็คสัน (Carla O’Dell & Jackson Grayson อ้างถึงใน อัญญาณี  คล้ายสุบรรณ์) กล่าวว่า การจัดการความรู้คือการใช้กลยุทธ์อย่างมีความตระหนักและสำนึกเพื่อให้ได้ความรู้ที่เหมาะสม มาให้คนที่เหมาะสม ในเวลาที่เหมาะสม และช่วยให้คนสามารถแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และนำสารสนเทศไปใช้ให้เกิดประโยชน์ ในการปฏิบัติงานด้านต่างๆ เพื่อปรับปรุงการดำเนินงานขององค์กร
พรธิดา  วิเชียรปัญญา  อาจารย์และผู้เชี่ยวชาญศาสตร์ด้านการจัดการความรู้ของมหาวิทยาลัยรังสิต  เป็นอีกท่านหนึ่งที่มีแนวคิดด้านการจัดการความรู้ที่สำคัญ ได้กล่าวว่า                   การจัดการความรู้ หมายถึง กระบวนการอย่างเป็นระบบเกี่ยวกับการประมวลความรู้ สารสนเทศ ความคิด  การกระทำ ตลอดจนประสบการณ์ของบุคคลเพื่อสร้างเป็นความรู้ หรือนวัตกรรม และจัดเก็บ ในลักษณะของแหล่งข้อมูลที่บุคคลสามารถเข้าถึงได้ โดยอาศัยช่องทางต่างๆ ที่องค์กรจัดเตรียมไว้ เพื่อนำความรู้ที่มีอยู่ไปประยุกต์ใช้ในการปฏิบัติงาน ซึ่งก่อให้เกิดการแบ่งปันและ           ถ่ายโอนความรู้ ในที่สุดความรู้ที่มีอยู่จะแพร่กระจาย และไหลเวียนทั่วทั้งองค์กรอย่างสมดุลเป็นไปเพื่อเพิ่มความสามารถในการพัฒนาผลผลิตและองค์กร

ที่มา :  http://www.google.co.th/imglanding

 จากแนวคิดที่กล่าวมาข้างต้น สามารถสรุปได้ว่า การจัดการความรู้ หมายถึง เครื่องมือเพื่อการพัฒนางาน พัฒนาคน  พัฒนาองค์กรไปเป็นองค์กรแห่งการเรียนรู้  และสร้างความเป็นหมู่คณะ ความเอื้ออาทรระหว่างกันในที่ทำงาน โดยมีกระบวนการยกระดับความรู้ในองค์กรอย่างเป็นระบบโดยการสร้าง  การบูรณาการ การแบ่งปัน และการใช้สารสนเทศที่มีคุณค่า การประมวลหรือวิเคราะห์     การจัดเก็บรักษา และที่สำคัญคือการนำมาใช้ประโยชน์ โดยทำให้ต้นทุนในการแสวงหาต่ำ รวมทั้งความ ถูกต้อง และความรวดเร็ว ในการนำมาใช้จะเป็นกุญแจสำคัญในการพัฒนาองค์กร และเพิ่มระดับความสามารถในการแข่งขันและเกิดประโยชน์สูงสุดแก่องค์กร โดยผ่านกระบวนการต่างๆ  เช่น การสำรวจความรู้หรือแสวงหาความรู้ การสร้างหรือวางแผนความรู้ การพัฒนาและ             รวบรวบความรู้  การถ่ายทอดและการนำความรู้ไปใช้งาน โดยมีเป้าหมายขององค์กรในด้านการทำงานที่สำคัญ
เป้าหมายขององค์กรในด้านการทำงานที่สำคัญ
เป้าหมายขององค์กรในด้านการทำงานที่สำคัญ  คือ
๏ การตอบสนอง (Responsiveness) เป็นการตอบสนองความต้องการของลูกค้า เจ้าของกิจการหรือผู้ถือหุ้น บุคลากร สังคมส่วนรวม และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกกลุ่ม
๏ การมีนวัตกรรม (Innovation) เป็นนวัตกรรมในการทำงาน และนวัตกรรมด้านผลิตภัณฑ์หรือบริการ
๏ การมีขีดความสามารถ (Competency) เป็นขีดความสามารถขององค์กรและของบุคลากรที่พัฒนาขึ้น ซึ่งสะท้อนภาพการเรียนรู้ขององค์กร
๏ การมีประสิทธิภาพ (Efficiency) เป็นสัดส่วนระหว่างผลลัพธ์กับต้นทุนที่ลงไป การทำงานที่มีประสิทธิภาพสูงลงทุนลงแรงน้อยแต่ได้ผลมากหรือคุณภาพสูง

ที่มา :  http://www.google.co.th/imglanding

กระบวนการจัดการความรู้กับการดำเนินการพัฒนาองค์กร
การนำกระบวนการจัดการความรู้เข้าสู่กระบวนการดำเนินการและพัฒนาผลลัพธ์ขององค์กร ประกอบไปด้วย
1.กระบวนการด้านการนำองค์กร
    การนำการจัดการความรู้เข้าสู่กระบวนการด้านการนำองค์กรช่วยให้ผู้นำระดับสูงขององค์กรได้ชี้นำและทำให้องค์กรยั่งยืน มีระบบธรรมาภิบาล และดำเนินการเกี่ยวกับจริยธรรมกฎหมาย ความรับผิดชอบต่อชุมชน สามารถความเชื่อมโยงกับวิสัยทัศน์ พันธกิจ ค่านิยมขององค์กร ก่อให้เกิดประโยชน์ที่สำคัญ คือ
๏ สามารถนำไปสู่การสร้างบรรยากาศที่เอื้อต่อการเรียนรู้ขององค์กรและบุคลากร
๏ สามารถนำไปสู่การส่งเสริมและทำให้เกิดนวัตกรรมในด้านต่างๆ
๏ สามารถนำไปสู่การสนับสนุนให้บุคลากรนำการจัดการความรู้มาใช้เพื่อเพิ่มผลผลิต
ภายในองค์กร
2.กระบวนการด้านการวางแผนเชิงกลยุทธ์
    การนำการจัดการความรู้เข้าสู่กระบวนการด้านการวางแผนเชิงกลยุทธ์ สามารถช่วยองค์กรในการจัดทำวัตถุประสงค์เชิงกลยุทธ์และแผนปฏิบัติการ การถ่ายทอดวัตถุประสงค์เชิง             กลยุทธ์และแผนปฏิบัติการเพื่อนำไปปฏิบัติ ตลอดจนวิธีการวัดผลความก้าวหน้า ก่อให้เกิดประโยชน์ที่สำคัญคือ
๏ สามารถนำไปสู่กระบวนการวางแผนกลยุทธ์ที่ตอบสนองต่อวิสัยทัศน์ขององค์กร
๏ สามารถนำไปสู่การปฏิบัติอย่างทั่วทั้งองค์กรตามแผนปฏิบัติการอย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล

 ที่มา :  http://www.google.co.th/imglanding
3.กระบวนการด้านการมุ่งเน้นลูกค้าและตลาด
    การนำการจัดการความรู้เข้าสู่กระบวนการด้านการมุ่งเน้นลูกค้าและตลาด สามารถช่วยให้องค์กรกำหนดความต้องการ ความจำเป็น ความคาดหวัง และความนิยมของลูกค้าและตลาด การสร้างความสัมพันธ์กับลูกค้าและการกำหนดปัจจัยสำคัญที่ทำให้ได้ลูกค้า สร้างความพึงพอใจ ความภักดี และการรักษาลูกค้าไว้ เพื่อนำไปสู่การขยายตัวของธุรกิจและความยั่งยืนขององค์กร ก่อให้เกิดประโยชน์ที่สำคัญ คือ
๏ สามารถนำไปสู่การนำข้อมูลความต้องการของลูกค้าไปใช้ในการวางแผนการจัดการความรู้ เพื่อปรับปรุง และตอบสนองความต้องการของลูกค้า
๏ สามารถนำไปสู่การวัดความพึงพอใจหรือประทับใจของลูกค้า การรักษาลูกค้าเก่าไว้ หรือได้ลูกค้าใหม่
4.กระบวนการด้านการวัดและการวิเคราะห์
   การนำการจัดการความรู้เข้าสู่กระบวนการด้านการวัดและการวิเคราะห์ สามารถช่วยให้องค์กรสามารถเลือก รวบรวม วิเคราะห์ จัดการ และปรับปรุงข้อมูล สารสนเทศ รวมถึงการทบทวนและใช้ผลการทบทวนเพื่อปรับปรุงผลการดำเนินการขององค์กร ก่อให้เกิดประโยชน์ที่สำคัญ คือ
๏ สามารถนำไปสู่การคัดเลือกและเก็บรวบรวมข้อมูลข่าวสารต่างๆ เพื่อนำไปใช้ในการติดตามงานประจำวัน และติดตามผลการดำเนินงานในระดับองค์กร
๏ สามารถนำไปสู่การส่งเสริมให้เกิดการสร้างนวัตกรรมในองค์กร
๏ สามารถนำไปสู่การรวบรวมความรู้ของบุคลากรและถ่ายทอดความรู้ระหว่างกัน
๏ สามารถนำไปสู่การถ่ายทอดความรู้ที่เป็นประโยชน์ให้ลูกค้า ผู้ส่งมอบและคู่ค้า การเก็บ
รวบรวมความรู้ที่เป็นประโยชน์จากลูกค้า ผู้ส่งมอบ และคู่ค้า
๏ สามารถนำไปสู่การค้นหาวิธีปฏิบัติงานที่เป็นเลิศ (Best Practices) และนำมาเรียนรู้ร่วมกันแล้วนำไปใช้จริงอย่างทันที

ที่มา :  http://www.google.co.th/imglanding

 5. กระบวนการด้านการมุ่งเน้นบุคลากร

การนำการจัดการความรู้เข้าสู่กระบวนการด้านการมุ่งเน้นบุคลากร สามารถช่วยให้องค์กรสร้างความผูกพัน จัดการ และพัฒนาบุคลากร เพื่อใช้ศักยภาพของบุคลากรอย่างเต็มที่ให้สอดคล้องไปในทางเดียวกันกับพันธกิจขององค์กร กลยุทธ์ และแผนปฏิบัติการโดยรวม ตอบสนอง
    ความต้องการด้านขีดความสามารถและอัตรากำลังบุคลากร เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมของบุคลากรที่ก่อให้เกิดผลการดำเนินการที่ดี ก่อให้เกิดประโยชน์ที่สำคัญ คือ

 ๏ สามารถนำไปสู่การนำข้อคิดเห็น วัฒนธรรม ประเพณี และความคิดอ่านของพนักงานมา
เป็นข้อพิจารณา เพื่อสร้างและปรับปรุงระบบงาน (Work System)
 ๏สามารถนำไปสู่การประเมินผลปฏิบัติงาน การบริหารค่าตอบแทน การรับรู้ชื่นชม การให้รางวัลหรือสิ่งจูงใจในการปฏิบัติงานของบุคลากร
 ๏ สามารถนำไปสู่การกำหนดคุณลักษณะ และทักษะของบุคลากรที่องค์กรต้องการ
 ๏ สามารถนำไปสู่การจัดทำแผนพัฒนาความก้าวหน้าในงาน (Career Path) ของบุคลากรและการวางแผนสืบทอดตำแหน่งผู้นำและผู้บริหาร
 ๏ สามารถนำไปสู่การให้การศึกษา การฝึกอบรม และการพัฒนาบุคลากร
 ๏ สามารถนำไปสู่การนำสินทรัพย์ความรู้และกระบวนการเรียนรู้ขององค์กรมาใช้ในการ
ให้การศึกษาและฝึกอบรมบุคลากร
๏สามารถนำไปสู่การผลักดันให้บุคลากรใช้ความรู้และทักษะที่ได้จากเรียนรู้มาใช้ในการ
ทำงานของตนเอง และเกิดการใช้ความรู้ทักษะในองค์กรได้ในระยะยาว
๏สามารถนำไปสู่การถ่ายทอดความรู้จากบุคลากรที่กำลังจะลาออกหรือเกษียณอายุ
๏สามารถนำไปสู่การปรับปรุงสภาพแวดล้อมในการทำงาน
๏สามารถนำไปสู่ความ           พึงพอใจ ความผาสุก และการสร้างแรงจูงใจแก่บุคลากร

 

 

 

ที่มา :  http://www.google.co.th/imglanding

6.กระบวนการด้านการจัดกระบวนการขององค์กร
   การนำการจัดการความรู้เข้าสู่กระบวนการด้านการจัดกระบวนการ สามารถช่วยให้องค์กรกำหนดความสามารถพิเศษ และระบบงาน รวมทั้งการออกแบบ จัดการ และปรับปรุงกระบวนการที่สำคัญ เพื่อนำไปใช้ในระบบงานในการสร้างคุณค่าให้ลูกค้า และทำให้องค์กรประสบความสำเร็จและยั่งยืน ก่อให้เกิดประโยชน์ที่สำคัญ คือ
 ๏ สามารถนำไปสู่การเชื่อมโยงการจัดกระบวนการเข้ากับการปรับปรุงองค์กรด้วยวิธีต่างๆ
 ๏ สามารถนำไปสู่การปรับปรุงกระบวนการสร้างคุณค่าและกระบวนการสนับสนุน
     กระบวนการสร้างคุณค่า (Key Value Creation Processes) หมายถึงกระบวนการที่เกี่ยวข้องกับผลิตภัณฑ์และการให้บริการตลอดจนกระบวนการสำคัญอื่นๆ ที่ส่งผลโดยตรงต่อการสร้างคุณค่าให้กับลูกค้าและให้กับองค์กร
กระบวนการสนับสนุน (Support Processes) หมายถึง กระบวนการสำคัญต่างๆ ที่ช่วยให้กระบวนการสร้างคุณค่าดำเนินไปอย่างมีประสิทธิภาพ
7.ด้านผลลัพธ์ขององค์กร
    การนำการจัดการความรู้เข้าสู่การวัดผลลัพธ์ สามารถช่วยให้องค์กรประเมินผลการดำเนินการขององค์กร และการปรับปรุงด้านที่สำคัญทุกด้าน รวมถึงการเปรียบเทียบกับคู่แข่งและองค์กรอื่นที่ขายผลิตภัณฑ์หรือให้บริการที่คล้ายคลึงกันด้วย ก่อให้เกิดประโยชน์ที่สำคัญ คือองค์กรสามารถนำเสนอข้อมูลผลลัพธ์และข้อมูลเชิงเปรียบเทียบ ในด้านผลิตภัณฑ์และบริการ ด้านการมุ่งเน้นลูกค้า  ด้านการเงินและตลาด ด้านการมุ่งเน้นบุคลากร  ด้านประสิทธิผลของกระบวนการและด้านการนำองค์กร